POLJOPRIVREDNI KREDIT U VREME STVARANJAKRALJEVINE SHS NA PODRUČJU VAŽENJA SRPSKIH ZAKONA

Rezime: Ispitujući stanje u organizaciji poljoprivrednog kredita u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca neposredno posle Prvog svetskog rata, ministar poljoprivrede i voda, dr Velizar Janković je zaključio da su na području važenja srpskih zakona seljaci prepušteni sami sebi. U Srbiji, hipotekarni kredit Uprave fondova bio je teško dostupan zemljoradnicima i pre svetskog rata, zajmovi privatnih novčanih zavoda bili su skupi jer je godišnja kamatna stopa po pravilu prelazila 20%, a zemljoradničke kreditne zadruge bile su odmah po završetku rata iskorišćene u političke svrhe. U Crnoj Gori, pred svetski rat tek osnovana Državna hipotekarna banka nije imala finansijske moći za nastavak poslovanja, a one malobrojne zemljoradničke kreditne zadruge koje su funkcionisale pre svetskog rata, tokom rata su bile obezglavljene i razorene, pa nisu imale uslova da nastave sa radom. Ni Srpska zemljoradnička banka sa sedištem u Skoplju, osnovana ratne 1915. godine, koja je trebalo da snabdeva zemljoradnike južnih krajeva hipotekarnim kreditom, nije mogla da nastavi rad. Na Kosovu i Metohiji, fondovi pravoslavnih crkava koji su u turskom periodu bili namenjeni pomoći seljaštvu, nisu poslužili za osnivanje kreditnih zadruga već su pretvoreni u akcionarski kapital novoosnovanih banaka. Takođe, u Makedoniji, na putu samoorganizovanja zemljoradnika u seoske zadruge isprečila se netrpeljivost između starosedelaca i kolonista.